Wstęp

Dnia 24 października 1862 roku w małej wiosce w gminie Jiřetín pod Bukovou, leżącej obecnie w Czechach, tylko 20 kilometrów od dzisiejszej granicy z Polską, przyszedł na świat Daniel Swarovski. Jego ojciec - Franz Anton - był szlifierzem szkła, więc Daniel nauczył się sztuki cięcia szkła już w dzieciństwie w małej fabryce ojca.

W 1892 roku Daniel Swarovski opatentował elektryczną maszynę, która umożliwiła perfekcyjną obróbkę kryształu i ułatwiła produkcję biżuterii, gdyż do tamtego momentu musiał być on cięty ręcznie. Trzy lata później Daniel, wraz z rodziną, przeniósł się do Wattens w austriackim Tyrolu, gdzie wraz z Armandem Kosmanem i Franzem Weisem założył firmę "A. Kosmann, D. Swarovski & Co.".

Korzystając z lokalnej elektrowni wodnej oraz opatentowanych przez siebie maszyn, fabryka zaczęła produkować kryształy jubilerskie na masową skalę i oferować je w cenach znacznie przystępniejszych niż konkurencja.

----- R E K L A M A -----

Daniel Swarovski (po lewej) i Wilhelm Swarovski (po prawej).

W 1908 roku Daniel Swarovski, wraz z synami, pośród których kluczową rolę grał najstarszy z nich - urodzony w 1888 roku Wilhelm, rozpoczął pracę nad produkcją własnego szkła. Dwa lata później powstało przedsiębiorstwo Glasfabrik D. Swarovski, a pięć lat później wyprodukowano pierwszą partię szkła.

Obecnie część firmy Swarovski odpowiedzialna za produkcję kryształów jest prawdziwym potentatem w swojej branży z globalnym zasięgiem obejmującym ponad 3000 sklepów w około 170 krajach, zatrudnia ponad 29 000 pracowników i ma przychody wynoszące około 2 miliardów Euro rocznie.

Na kryształach i biżuterii świat się jednak nie kończy, a nie kończył się on na pewno dla najstarszego syna Daniela Swarovskiego - Wilhema. Odziedziczył on nie tylko pasję i talenty inżynierskie po ojcu, ale na dodatek rozwinął własne. Pośród nich była astronomia. Nauka ta zawładnęła nim na tyle mocno, że rozbudziła ambicję, by skonstruować własne instrumenty obserwacyjne.

W tamtych czasach złotym kanonem tego typu instrumentów była klasyczna lornetka o parametrach 6x30 wyposażona w achromatyczny dublet w obiektywie, pryzmaty Porro pierwszego rodzaju oraz 2-3 elementowy okular. Prekursorem był tutaj Zeiss, który już w 1907 roku zaprezentował wojskowy model D.F. 6x30. W 1910 roku wszedł on na rynek cywilny pod nazwą Silvamar (z indywidualnym ustawianiem ostrości) oraz Silvarem (ze śrubą centralną). W międzyczasie Zeiss udzielił swojej licencji Rosjanom, przez co w Zakładach Obuchowskich w Petersburgu rozpoczęła się seryjna produkcja praktycznie takiego samego modelu.

Carl Zeiss Silvarem 6x30 produkowany w latach 1910-1975.

Konkurencja nie spała i podobne konstrukcje zaczęły wyrastać jak grzyby po deszczu. Jeszcze przed rokiem 1915 pojawiły się porropryzmatyczne modele od producentów francuskich (firmy Huet oraz E. Krauss) oraz brytyjskich (Ross London), a chwilę później do gry wszedł amerykański Bauch & Lomb. Jeszcze przed rokiem 1920 Zeissowi wyrósł lokalny konkurent w postaci firmy Goerz Berlin, która też wprowadziła do oferty swoją lornetkę klasy 6x30.

Niedługo później, bo już w roku 1923, produkcję swojego modelu rozpoczęła polska spółka Henryka Kolberga, a za nią poszedł niemiecki Leitz Wetzlar z modelami Bidox i Bidoxit zaprezentowanymi w roku 1927 oraz szwajcarski Kern Aarau. W roku 1935 do tego grona dołączyła jeszcze czeska Meopta.

Leitz Bidoxit 6x30 produkowany w latach 1927-1962.

Wilhelm Swarovski był doskonale świadom opisywanego przed chwilą rozwoju optyki klasy 6x30, ale nie zamierzał korzystać z gotowych rozwiązań. Mając dostęp do specjalistycznych technologii produkcji i wykańczania szkła, które były wykorzystywane do produkcji kamieni jubilerskich w fabryce jego ojca, Wilhelm zdołał opracować nowatorski proces wytwarzania i szlifowania pryzmatów, który zastosował przy konstruowaniu swojej pierwszej, prywatnej lornetki 6x30, która powstała w roku 1935.

Rozwój firmy i plany Wilhelma zostały zaburzone przez geopolitykę w postaci anszlusu Austrii w marcu 1938 roku i wybuchu II Wojny Światowej. W jej trakcie priorytetem nie była biżuteria, lecz sprzęt wojskowy, więc zakłady w Wattens zostały zaangażowane do produkcji lornetki wojskowej o parametrach 6x30. W sumie do roku 1945 wyprodukowano ich aż 180 tysięcy egzemplarzy.

Lornetka Swarovski Optik (Dienstglas Doppelfernrohr) DF 6x30 produkowana w zakładach w Wattens w trakcie II WŚ. Źródło: Swarovski Optik.

Koniec wojny wiązał się podzieleniem Austrii na cztery strefy okupacyjne kontrolowane przez Wielką Brytanię, Francję, Stany Zjednoczone i Związek Radziecki. Wattens znalazło się w strefie francuskiej. Podział ten trwał do roku 1955 roku, ale jeszcze zanim dobiegł on końca, Wilhelm Swarovski zdecydował się założyć swoją własną firmę. W taki sposób, w miejscowości Absam, dosłownie kilka kilometrów od Wattens, w 1948 roku, powstał podmiot o nazwie Swarovski KG, która rok później zmieniła się na Swarovski Optik KG.

Fabryka w Absam. Zdjęcie wykonane około roku 1950. Źródło: Swarovski Optik.

Już w roku 1948 pojawiły się na rynku pierwsze lornetki o parametrach 6x30. Była to cywilna wersja wojskowego modelu z czasów wojny oparta o achromatyczny dublet w obiektywie, pryzmaty Porro pierwszego rodzaju i 3-elementowy okular Kellnera. Jeszcze w tym samym roku do oferty dołączył model 7x42. W pierwszym roku produkcja była bardzo symboliczna, bo w przypadku 6x30 ukazało się około 3 tysięcy egzemplarzy, a dla 7x42 było to około tysiąca. Niemniej firma rozwijała się szybko i wkrótce po rozpoczęciu produkcji w fabryce Swarovski Optik w Absam pracowało już około 170 pracowników.

Katalog firmy Swarovski Optik z roku 1950. Źródło: Swarovski Optik.

Wczesne modele miały napis SWAROVSKI oraz Aabsam-Tirol na pokrywie lewego pryzmatu oraz parametry i numer seryjny po prawej stronie. Zmienił to rok 1949, kiedy to po raz pierwszy pojawiła się nazwa Habicht oznaczająca po niemiecku jastrzębia - co było jednoznacznym nawiązaniem do tworzącego się wtedy logo firmy. W latach 1949-1952 nazwa ta pojawiała się na obudowie lewego pryzmatu pisana dużymi literami. W tych latach produkcja wciąż była dość symboliczna - z linii zjechało około 3.5 tysiąca modeli 6x30 i także 3.5 tysiąca modeli 7x42. Duże zmiany miał przynieść dopiero rok 1952...

Swarovski Habicht 6x30 M produkowany w latach 1949-1952.