Przetwarzanie danych osobowych

Nasza witryna korzysta z plików cookies

Wykorzystujemy pliki cookie do spersonalizowania treści i reklam, aby oferować funkcje społecznościowe i analizować ruch w naszej witrynie, a także do prawidłowego działania i wygodniejszej obsługi. Informacje o tym, jak korzystasz z naszej witryny, udostępniamy partnerom społecznościowym, reklamowym i analitycznym. Partnerzy mogą połączyć te informacje z innymi danymi otrzymanymi od Ciebie lub uzyskanymi podczas korzystania z ich usług i innych witryn.

Masz możliwość zmiany preferencji dotyczących ciasteczek w swojej przeglądarce internetowej. Jeśli więc nie wyrażasz zgody na zapisywanie przez nas plików cookies w twoim urządzeniu zmień ustawienia swojej przeglądarki, lub opuść naszą witrynę.

Jeżeli nie zmienisz tych ustawień i będziesz nadal korzystał z naszej witryny, będziemy przetwarzać Twoje dane zgodnie z naszą Polityką Prywatności. W dokumencie tym znajdziesz też więcej informacji na temat ustawień przeglądarki i sposobu przetwarzania twoich danych przez naszych partnerów społecznościowych, reklamowych i analitycznych.

Zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies możesz cofnąć w dowolnym momencie.

Optyczne.pl

Artykuły

Precyzyjna strona Jeny: przyrządy geodezyjne Carl Zeiss

22 marca 2017

2. Niwelator Carl Zeiss Jena Ni025

Nie wnikając w niepotrzebne tu podstawy geodezji, na potrzeby tego artykułu wystarczy napisać, że niwelator jest urządzeniem optycznym realizującym w przestrzeni prostą poziomą. Początkowo w tym celu wykorzystywano zasadę naczyń połączonych – dwie szklane rurki połączone ze sobą potrafiły pokazać ten sam poziom w dwóch oddalonych od siebie miejscach. W XVII wieku opracowano wszystko, co było potrzebne do zbudowania niwelatora optycznego: wynaleziono lunetę, okular z możliwością umieszczenia krzyża nitek w płaszczyźnie obrazu oraz nauczono się szlifować dokładne libelle rurkowe – podłużne naczynia wypełnione cieczą z pęcherzykiem powierza, pozwalające na precyzyjną kontrolę poziomu.

Precyzyjna strona Jeny: przyrządy geodezyjne Carl Zeiss - Niwelator Carl Zeiss Jena Ni025
Carl Zeiss Jena Ni025 to mały i lekki niwelator samopoziomujący. Dolne pokrętło pozwala precyzyjnie obracać instrument wokół osi pionowej, górne pokrętło służy do ustawiania ostrości obrazu.

Pierwszym prezentowanym tu instrumentem – chociaż historycznie patrząc wcale nie najstarszym – jest bardzo popularny samopoziomujący niwelator o nazwie Ni025. Cyfry 025 oznaczają jego nominalną dokładność podczas niwelacji na dystansie 1 km. Opisywany tu przyrząd umożliwiał wyznaczenie różnicy wysokości dwóch punktów oddalonych właśnie o 1 km z dokładnością ±2.5 mm. W prostopadłościennej obudowie znajdowała się luneta z obiektywem o średnicy 30 mm (być może to ten sam obiektyw, który stosowany był w jeńskich lornetkach 8×30) i z powiększeniem 20×. Warto wspomnieć tu, że przyrządy geodezyjne cechują się zawsze dużym powiększeniem, niezbędnym do precyzyjnego celowania na punkt (teodolity – patrz dalej) lub precyzyjnego odczytywania z łaty geodezyjnej, jak ma to miejsce w przypadku niwelatora. Co to łata? – to sztywny przymiar z podziałką, pionowo trzymany nad badanym punktem. Kiedyś łaty były drewniane, aktualnie dominują lekkie i poręczne aluminiowe. Drugi priorytet lunety w przyrządach geodezyjnych to doskonała ostrość obrazu w całym polu widzenia. Taki dobór parametrów optycznych skutkuje po pierwsze dość ciemnym obrazem (źrenica wyjściowa tylko 1.5 mm!) oraz bardzo małym polem widzenia rzędu 2.5°. Jednak jasność i wielkość pola widzenia nie są aż tak istotne, jeśli weźmiemy pod uwagę, że pomiary takim instrumentem wykonuje się wyłącznie ze statywu, celujemy na dobrze widoczną łatę a przybliżone celowanie dość dobrze można wykonać wzdłuż krawędzi obudowy niwelatora.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - R E K L A M A - - - - - - - - - - - - - - - - - -

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Precyzyjna strona Jeny: przyrządy geodezyjne Carl Zeiss - Niwelator Carl Zeiss Jena Ni025
Niwelator Ni025 widziany od strony obsługującego. Na górze pod uchylną pokrywką z lusterkiem widoczna jest libella sferyczna służąca do poziomowania niwelatora. Górny okular jest okularem lunety, dolny pozwala wykonywać odczyt z koła poziomego, dającego informację o kierunku celowania.

Ustawianie ostrości następowało mechanizmem wewnętrznego ogniskowania i obsługiwane było pokrętłem po prawej stronie niwelatora. Umieszczona z przodu oś zaopatrzona była w dwa pokrętła i umożliwiała precyzyjny obrót niwelatora wokół osi pionowej. Z tyłu niwelatora umieszczono dwa okulary. Górny z nich to okular lunety – to w nim widoczny jest krzyż nitek, umożliwiający dokonanie odczytu z łaty. Dolny okular umożliwiał dokonanie odczytu z koła poziomego – to ta walcowata część w dolnej części niwelatora. Dzięki zastosowaniu koła poziomego niwelator dawał kontrolę nie tylko nad wysokością punktu, ale także nad kierunkiem do niego, co bardzo istotne w pewnych rodzajach niwelacji. Niwelator wyposażony był w ciekawie ukształtowaną osłonę przeciwsłoneczną – jej walcowy kształt został ścięty pod znacznym kątem, tak więc w górnej części osłona jest znacznie dłuższa, tworząc jakby „daszek” nad obiektywem. Na górnej powierzchni niwelatora pod specjalną pokrywką zawierającą lusterko, znajdowała się libella sferyczna – po jej spoziomowaniu, oś obrotu uzyskiwała niemal idealnie pionowe położenie, a oś celowa lunety była automatycznie poziomowana dzięki kompensatorowi. Koniecznie trzeba tu dodać, że kompensator działa czysto mechanicznie i bez zasilania – wykorzystuje układ optyczny w postaci wahadła, które zawsze ustawia się pionowo. Ewentualnie drgania kompensatora tłumione były przez specjalne hamulce powietrzne. Z punktu widzenia mechaniki i optyki to bardzo sprytne urządzenie, stosowane przez Zeissa w mechanicznie stabilizowanej lornetce 20×60.