Historia lornetek firmy Zeiss o obiektywach o średnicy 50 mm jest bardzo długa i ciekawa. Rozpoczyna się ona ponad sto lat temu, jeszcze w zakładach w Jenie. To właśnie tam, w 1911 roku, pojawił się model Noctar 7x50. Była to naprawdę potężna lornetka - długa i o wadze aż 1175 gramów. Zastosowano w niej pryzmaty Abbe-Koeniga, które umieszczono w długich tulejach o sporej średnicy, porównywalnej ze średnicą obiektywów. Pole widzenia wynosiło tutaj 5.7 stopnia, co oznaczało zastosowanie okularów o polu własnym wynoszącym tylko 40 stopni.

Carl Zeiss Noctar 7x50 produkowany w latach 1911-1919.

Noctar był produkowany do 1919 roku, ale kolejna lornetka o bardzo podobnym kształcie, także z dużymi pryzmatami Abbe-Koeniga, pojawiła się w ofercie Zeissa w 1914 roku - był to model D.F. 10x50, którego nazwa została w 1920 roku zmieniona na Dekar. Jakby tego było mało, w 1917 roku do tej linii dołączył model D.F. 12x50.

W międzyczasie Zeiss zaprezentował kolejne lornetki klasy 50 mm. W 1914 roku pojawił się model 18x50, w przypadku którego zastosowano układ pryzmatów Porro I. Ukazał się on w dwóch wersjach: na rynek cywilny miał nazwę Tersex, natomiast na rynek wojskowy (wersja Marine dla marynarki wojennej) D.F. 18x50.

----- R E K L A M A -----

Lornetka Carl Zeiss Jena Binoctar 7×50

W 1915 roku pojawiła się lornetka, która, w sensie układu optycznego, była jedną z najdłużej produkowanych w historii. Zeiss zaprezentował wtedy przeznaczony dla wojska model D.F. 7x50, który był wyposażony w klasyczne pryzmaty Porro I i oferował pole widzenia 7.3 stopnia. W 1919 roku trafił on na rynek cywilny pod nazwą Binoctar i był produkowany w Jenie aż do roku 1971.

Także w roku 1919 zaprezentowany został model Delfort 18x50 - to znów była długa konstrukcja, ale tym razem z pryzmatami typu Porro II.

Lornetka Carl Zeiss Jena Delfort 18x50 produkowana w latach 1919-1930.

Na kolejne premiery 50-tek od Zeissa trzeba było czekać prawie dekadę. W 1929 roku pojawił się kolejny długowieczny model, a mianowicie Dekaris 10x50. W przeciwieństwie do wcześniejszych lornetek Zeissa o tych parametrach mieliśmy tutaj do czynienia z klasyczną obudową z pryzmatami Porro I. Uwagę zwracało ogromne pole widzenia sięgające aż 7.3 stopnia. Produkcja tego modelu trwała aż do roku 1990.

Wszystkie opisywane dotychczas instrumenty miały indywidualne ustawianie ostrości na każdym okularze z osobna. Rok 1931 przyniósł tutaj zmianę w postaci prezentacji modeli wyposażonych w mostek okularowy ze śrubą centralną. Zobaczyliśmy wtedy lornetki Binoctem 7x50 i Dekarem 10x50, które optycznie nie różniły się niczym od wcześniejszego Binoctara i Dekarisa. Zupełnie nową konstrukcją była zaś para modeli o nazwach Telar (indywidualne ustawianie ostrości) i Telarem (centralna śruba) o parametrach 18x50.

Fragment katalogu firmy Carl Zeiss z 1938 roku prezentujący model Dekarem 10x50.

Nadchodząca wielkimi krokami II Wojna Światowa była przyczyną premier z 1938 roku. Wtedy to właśnie Zeiss zaprezentował trzy modele 7x50 wyposażone w pryzmaty Porro II. Dla wojska przeznaczony był model D.F. 7x50H, który miał indywidualne ustawianie ostrości. Jego bliźniak adresowany na rynek cywilny uzyskał nazwę Septar, natomiast wersja z centralnym ustawianiem ostrości nazywała się Septarem.

II Wojna Światowa dość mocno skomplikowała sytuację Zeissa. Jego główna siedziba w Jenie została zajęta w kwietniu 1945 roku przez Amerykanów, którzy wywieźli na Zachód przyrządy i dokumentację z działu badawczo-rozwojowego oraz ewakuowali 250 czołowych specjalistów. Zakłady w Jenie znalazły się jednak w obrębie Niemieckiej Republiki Demokratycznej i zostały upaństwowione. Ich historia potoczyła się swoim własnym torem i jest to materiał na zupełnie inną opowieść.

Formalnym spadkobiercą dorobku Zeissa stał się zakład w Oberkochen w Badenii-Wirtembergii, który został powołany już w roku 1946 najpierw jako Opton Optische Werke Oberkochen GmbH, w 1947 jako Zeiss-Opton Optische Werke Oberkochen GmbH, a niedługo potem jako po prostu Carl Zeiss.

Lornetka Carl Zeiss 7x50 produkowana w latach 1956-1961.

Ponieważ przejęte przez Rosjan zakłady w Jenie prawie od razu po zakończeniu działań wojennych zaczęły produkować sporą część zaprojektowanych przed wojną modeli, zachodnioniemiecki Zeiss zdecydował się na wejście na rynek z zupełnie nowymi konstrukcjami. Ich zaprojektowanie oraz przygotowanie linii produkcyjnych musiało jednak potrwać, więc pierwsze lornetki pojawiły się na rynku dopiero w połowie lat 50-tych XX wieku. Mieliśmy tutaj do czynienia z klasycznymi modelami z pryzmatami Porro I. Wyróżnikiem były dzielone powietrzem obiektywy, które, formalnie rzecz biorąc, były teleobiektywami, więc wysuwały płaszczyznę główną przed układ optyczny, a więc pozwalały budować lornetki wyraźnie krótsze niż te, które były wyposażone w typowe obiektywy achromatyczne.

Budowa lornetki Carl Zeiss 10x50.

Na początku pojawił się więc model 8x30, potem 6x30, a następnie seria 50-tek, czyli 7x50, 8x50 i 10x50. Model 7x50 został wyposażony w indywidualny system ustawiania ostrości natomiast 8x50 i 10x50 w śrubę centralną. Ciekawe jest to, że wszystkie 50-tki, niezależnie od powiększenia, miały dokładnie takie samo pole widzenia wynoszące 7.4 stopnia.

Lornetka Carl Zeiss 10x50 produkowana w latach 1957-1969.

Zeiss szybko uzmysłowił sobie, że wszystkie jego lornetki Porro produkowane w Oberkochen mają małe odstępy źrenicy, a więc mogą sprawiać sporo problemów osobom noszącym okulary. W efekcie w ofercie zaczęły pojawiać się modele z symbolem B w nazwie, w których ów odstęp źrenicy był bardziej komfortowy. Już w roku 1958 zaprezentowano 8x30B (niestety z zauważalnie zmniejszonym polem widzenia), w 1960 roku zobaczyliśmy model 8x50B, a w 1961 roku 7x50B. Wersji z większym odstępem nigdy nie zobaczyliśmy w przypadku 10x50.

Fragment katalogu firmy Zeiss z 2014 roku prezentujący model Zeiss 7x50 B/GA T* Marine.

W roku 1964 model 7x50 dorobił się gumowego obicia, a jego nazwa zmieniła się na 7x50 B/GA. Gdy w 1979 roku Zeiss wprowadził swoje powłoki wielowarstwowe T*, w nazwie pojawił się dodatkowo ten właśnie symbol. W kolejnych latach model ten zaczął być adresowany głównie do zastosowań wodnych, więc nazwa została poszerzona o zwrot "Marine". Pojawiły się też wersje tej lornetki wyposażone w kompas. Model 7x50 B/GA był jedną z najdłużej produkowanych przez Zeissa lornetek i został wycofany z oferty dopiero w roku 2017.