Historia lornetek firmy Zeiss o obiektywach o średnicy 50 mm jest bardzo długa i ciekawa. Rozpoczyna się ona ponad sto lat temu, jeszcze w zakładach w Jenie. To właśnie tam, w 1911 roku, pojawił się model Noctar 7x50. Była to naprawdę potężna lornetka - długa i o wadze aż 1175 gramów. Zastosowano w niej pryzmaty Abbe-Koeniga, które umieszczono w długich tulejach o sporej średnicy, porównywalnej ze średnicą obiektywów. Pole widzenia wynosiło tutaj 5.7 stopnia, co oznaczało zastosowanie okularów o polu własnym wynoszącym tylko 40 stopni.

Carl Zeiss Noctar 7x50 produkowany w latach 1911-1919.

Noctar był produkowany do 1919 roku, ale kolejna lornetka o bardzo podobnym kształcie, także z dużymi pryzmatami Abbe-Koeniga, pojawiła się w ofercie Zeissa w 1914 roku - był to model D.F. 10x50, którego nazwa została w 1920 roku zmieniona na Dekar. Jakby tego było mało, w 1917 roku do tej linii dołączył model D.F. 12x50.

W międzyczasie Zeiss zaprezentował kolejne lornetki klasy 50 mm. W 1914 roku pojawił się model 18x50, w przypadku którego zastosowano układ pryzmatów Porro I. Ukazał się on w dwóch wersjach: na rynek cywilny miał nazwę Tersex, natomiast na rynek wojskowy (wersja Marine dla marynarki wojennej) D.F. 18x50.

----- R E K L A M A -----

Lornetka Carl Zeiss Jena Binoctar 7×50

W 1915 roku pojawiła się lornetka, która, w sensie układu optycznego, była jedną z najdłużej produkowanych w historii. Zeiss zaprezentował wtedy przeznaczony dla wojska model D.F. 7x50, który był wyposażony w klasyczne pryzmaty Porro I i oferował pole widzenia 7.3 stopnia. W 1919 roku trafił on na rynek cywilny pod nazwą Binoctar i był produkowany w Jenie aż do roku 1971.

Także w roku 1919 zaprezentowany został model Delfort 18x50 - to znów była długa konstrukcja, ale tym razem z pryzmatami typu Porro II.

Lornetka Carl Zeiss Jena Delfort 18x50 produkowana w latach 1919-1930.

Na kolejne premiery 50-tek od Zeissa trzeba było czekać prawie dekadę. W 1929 roku pojawił się kolejny długowieczny model, a mianowicie Dekaris 10x50. W przeciwieństwie do wcześniejszych lornetek Zeissa o tych parametrach mieliśmy tutaj do czynienia z klasyczną obudową z pryzmatami Porro I. Uwagę zwracało ogromne pole widzenia sięgające aż 7.3 stopnia. Produkcja tego modelu trwała aż do roku 1990.

Lornetka Carl Zeiss Jena Dekarem 10x50 produkowana w latach 1931-1990.

Wszystkie opisywane dotychczas instrumenty miały indywidualne ustawianie ostrości na każdym okularze z osobna. Rok 1931 przyniósł tutaj zmianę w postaci prezentacji modeli wyposażonych w mostek okularowy ze śrubą centralną. Zobaczyliśmy wtedy lornetki Binoctem 7x50 i Dekarem 10x50, które optycznie nie różniły się niczym od wcześniejszego Binoctara i Dekarisa. Zupełnie nową konstrukcją była zaś para modeli o nazwach Telar (indywidualne ustawianie ostrości) i Telarem (centralna śruba) o parametrach 18x50.

Fragment katalogu firmy Carl Zeiss z 1938 roku prezentujący model Dekarem 10x50.

Nadchodząca wielkimi krokami II Wojna Światowa była przyczyną premier z 1938 roku. Wtedy to właśnie Zeiss zaprezentował trzy modele 7x50 wyposażone w pryzmaty Porro II. Dla wojska przeznaczony był model D.F. 7x50H, który miał indywidualne ustawianie ostrości. Jego bliźniak adresowany na rynek cywilny uzyskał nazwę Septar, natomiast wersja z centralnym ustawianiem ostrości nazywała się Septarem.

II Wojna Światowa dość mocno skomplikowała sytuację Zeissa. Jego główna siedziba w Jenie została zajęta w kwietniu 1945 roku przez Amerykanów, którzy wywieźli na Zachód przyrządy i dokumentację z działu badawczo-rozwojowego oraz ewakuowali 250 czołowych specjalistów. Zakłady w Jenie znalazły się jednak w obrębie Niemieckiej Republiki Demokratycznej i zostały upaństwowione. Ich historia potoczyła się swoim własnym torem i jest to materiał na zupełnie inną opowieść.

Lornetka Carl Zeiss 8x30 - pierwszy model Zeissa z Oberkochen, którego produkcja rozpoczęła się w 1954 roku.

Formalnym spadkobiercą dorobku Zeissa stał się zakład w Oberkochen w Badenii-Wirtembergii, który został powołany już w roku 1946 najpierw jako Opton Optische Werke Oberkochen GmbH, w 1947 jako Zeiss-Opton Optische Werke Oberkochen GmbH, a niedługo potem jako po prostu Carl Zeiss.

Lornetka Carl Zeiss 7x50 produkowana w latach 1956-1961.

Ponieważ przejęte przez Rosjan zakłady w Jenie prawie od razu po zakończeniu działań wojennych zaczęły produkować sporą część zaprojektowanych przed wojną modeli, zachodnioniemiecki Zeiss zdecydował się na wejście na rynek z zupełnie nowymi konstrukcjami. Ich zaprojektowanie oraz przygotowanie linii produkcyjnych musiało jednak potrwać, więc pierwsze lornetki pojawiły się na rynku dopiero w połowie lat 50-tych XX wieku. Mieliśmy tutaj do czynienia z klasycznymi modelami z pryzmatami Porro I. Wyróżnikiem były dzielone powietrzem obiektywy, które, formalnie rzecz biorąc, były teleobiektywami, więc wysuwały płaszczyznę główną przed układ optyczny, a więc pozwalały budować lornetki wyraźnie krótsze niż te, które były wyposażone w typowe obiektywy achromatyczne.

Budowa lornetki Carl Zeiss 10x50.

Na początku pojawił się więc model 8x30, potem 6x30, a następnie seria 50-tek, czyli 7x50, 8x50 i 10x50. Model 7x50 został wyposażony w indywidualny system ustawiania ostrości natomiast 8x50 i 10x50 w śrubę centralną. Ciekawe jest to, że wszystkie 50-tki, niezależnie od powiększenia, miały dokładnie takie samo pole widzenia wynoszące 7.4 stopnia.

Lornetka Carl Zeiss 10x50 produkowana w latach 1957-1969.

Zeiss szybko uzmysłowił sobie, że wszystkie jego lornetki Porro produkowane w Oberkochen mają małe odstępy źrenicy, a więc mogą sprawiać sporo problemów osobom noszącym okulary. W efekcie w ofercie zaczęły pojawiać się modele z symbolem B w nazwie, w których ów odstęp źrenicy był bardziej komfortowy. Już w roku 1958 zaprezentowano 8x30B (niestety z zauważalnie zmniejszonym polem widzenia), w 1960 roku zobaczyliśmy model 8x50B, a w 1961 roku 7x50B. Wersji z większym odstępem nigdy nie zobaczyliśmy w przypadku 10x50.

Fragment katalogu firmy Zeiss z 2014 roku prezentujący model Zeiss 7x50 B/GA T* Marine.

W roku 1964 model 7x50 dorobił się gumowego obicia, a jego nazwa zmieniła się na 7x50 B/GA. Gdy w 1979 roku Zeiss wprowadził swoje powłoki wielowarstwowe T*, w nazwie pojawił się dodatkowo ten właśnie symbol. W kolejnych latach model ten zaczął być adresowany głównie do zastosowań wodnych, więc nazwa została poszerzona o zwrot "Marine". Pojawiły się też wersje tej lornetki wyposażone w kompas. Model 7x50 B/GA był jedną z najdłużej produkowanych przez Zeissa lornetek i został wycofany z oferty dopiero w roku 2017.